Is het verstandig om een Duo-lening te gebruiken om te sparen?

Met een rente van 0% kun je gratis lenen bij Duo. Het lijkt slim om dit te doen en het geld vervolgens op een spaarrekening te zetten. Maar wat zijn de risico’s en de gevolgen hiervan op de lange termijn? Ik constateer dat het aantal studenten met een studielening in de afgelopen jaren flink is gestegen (van 30% in 2015 naar 62% in 2017). Dit blijkt uit een onderzoek van het Nibud naar de financiële situatie van studenten. Studenten sparen ook. Van alle sparende studenten gebruikt 54% hiervoor (een deel van) het van Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) geleende geld.

Waarom een studielening?
Studenten vinden het tegenwoordig heel normaal om te lenen. Dit komt ook zeker door de invoering van het nieuwe leenstelsel waarin het studievoorschot de nieuwe standaard is geworden. Het gevolg van deze verandering is dat een kwart van de studenten gewoon het maximale bedrag lenen zonder te kijken of ze dit ook daadwerkelijk nodig hebben.

Uit het onderzoek van Nibud blijkt dat er drie belangrijke redenen zijn voor studenten om een studielening af te sluiten:

  • De ouders dragen niet of te weinig bij in de kosten voor de studie.
  • De studielening is nodig voor het betalen van de noodzakelijke lasten als collegegeld.
  • De leningsvoorwaarden van de DUO zijn heel aantrekkelijk.

Voor de eerste twee genoemde redenen is de lening bij DUO natuurlijk in eerste instantie bedoeld. Studenten die geld lenen om te sparen voeren vaak de derde reden aan als argument.

Op dit moment is de rente 0%. Studenten kunnen dus ‘gratis lenen’. Hierdoor gebruiken studenten de studielening in toenemende mate om te sparen voor bijvoorbeeld het opbouwen van een reserve voor na de studie of het opbouwen van eigen vermogen voor de aankoop van een woning.

Risico’s
De student moet beseffen dat tegenover het saldo op de spaarrekening nog altijd een schuld staat die ooit moet worden afgelost. Zolang het spaargeld niet wordt uitgegeven zijn de gevolgen beperkt. Een studielening kan op ieder gewenst moment afgelost worden. Mits het geld op een direct opneembare spaarrekening staat natuurlijk.

Wanneer het geld op de spaarrekening toch om één of andere reden wordt uitgegeven, kan dit echter consequenties hebben die bij het aangaan van de lening niet gewenst waren. Er ontstaat immers een schuldpositie waaraan risico’s vastzitten. De aflossing moet met ander (toekomstig) inkomen worden gefinancierd. Dat inkomen moet er dan natuurlijk wel zijn. Bovendien blijft de rente bij DUO niet eeuwig op 0% staan.

Het rentepercentage van 0% geldt voor studenten waarvan in 2016 het recht op een beurs of lening eindigde. Dit rentepercentage staat 5 jaar vast. Studenten waarvan het recht op een beurs of lening in 2017 of later eindigt, krijgen een eigen rentepercentage. Volgens de plannen in het regeerakkoord is deze rente afhankelijk van de 10-jaarsrente en kan dus zomaar hoger zijn dan 0%.

De lening bij DUO die ogenschijnlijk zonder problemen kan worden aangegaan, kan zo toch voor problemen zorgen.

Tussentijdse verleidingen
Ieder mens staat bloot aan allerlei verleidingen, ook studenten. Bijvoorbeeld die vakantie met vrienden naar Ibiza: eigenlijk heb ik daar geen geld voor maar ach, ik heb nog een spaarrekening. Weliswaar met geleend geld, maar ik loop het later wel weer in. Maar na Ibiza komt Dublin, en na Dublin komt de nieuwste smartphone. Aan het einde van de rit heeft de student wel een lening, maar geen spaargeld meer. Dit was toch niet helemaal de bedoeling aan het begin?

Ook de lage rente op de spaarrekening kan zorgen voor een verleidelijk alternatief. In een streven naar een hoger rendement kan de student met het geleende geld namelijk ook beleggen. Beleggen met geleend geld kan heel interessant zijn, zeker bij een rente van 0%, maar het verleden heeft aangetoond dat beleggen ook grote risico’s met zich meebrengt.

Na de studie
Wanneer alle tussentijdse verleidingen zijn weerstaan heeft de student na zijn studie waarschijnlijk een leuk spaarsaldo. Daartegenover staat dan nog steeds de schuld waarop na de studie wel moet worden afgelost. Zolang de rente die de student bij DUO betaalt lager is dan de rente die hij ontvangt op de spaarrekening, is het aantrekkelijk om gebruik te maken van de maximale terugbetaaltermijn van 35 jaar. Hoe hoger het renteverschil, hoe aantrekkelijker het is om de spaarrekening zoveel mogelijk intact te laten en zo min mogelijk terug te betalen.

Maar na de studie komt de student in een nieuwe levensfase met andere behoeften. Zoals de behoefte aan mobiliteit waarvoor wellicht een auto wordt aangeschaft, de behoefte aan andere woonruimte met bijbehorende inrichting of toch nog eerst die wereldreis?

Het is belangrijk dat de ex-student bij dit soort uitgaven bewust omgaat met het spaarsaldo en de daaraan verbonden lening.

Aankoop woonhuis
Bij het kopen van een woning moet eigen geld worden ingebracht. Vanaf 1 januari 2018 kan alleen de koopsom gefinancierd worden met een hypotheek. Alle bijkomende kosten dienen uit de eigen middelen betaald te worden. We zien tegenwoordig vaak dat studenten die met de DUO-lening sparen, dit geleende geld vaak gebruiken om als eigen geld in te brengen bij de aankoop van een woning. Maar omdat deze studenten ook een studielening hebben, kunnen ze minder lenen. Voor studenten die hun studieschuld aangaan onder het huidige leenstelsel geldt dat, afhankelijk van de rentestand en de looptijd van de hypotheek, het bedrag dat wordt gekort op de maximaal mogelijke hypotheek ongeveer net zo hoog is als de studieschuld bij DUO. Wanneer de student niet aan alle eerdere verleidingen is bezweken heeft hij dat bedrag gelukkig nog op de rekening staan.

De gedachte dat hij hiervoor heeft gespaard is natuurlijk een utopie. Hij heeft er immers niet voor gespaard, hij heeft er voor geleend. En wel op een wijze waardoor de eventueel toekomstige rente daarover niet fiscaal aftrekbaar is. Het ‘geleende spaarbedrag’ kan ook niet worden gebruikt als aanbetaling op de eigen woning. Het is immers nodig om het ontstane hypotheekgat te dichten. Voor de aanbetaling moet toch echt nog apart worden gespaard.

Voorbeeld
Een student met een inkomen van € 31.000,- kan met een rente van 10 jaar vast 2,05% met Nationale Hypotheek Garantie een maximale hypotheek afsluiten op basis van zijn inkomen, de zogenaamde LTI, van € 142.313,-. Stel dat hij een DUO lening heeft van € 10.000,- en al het spaargeld op heeft gemaakt, dan kan hij een maximale hypotheek krijgen van € 130.221,-. Dat is maar liefst € 12.092,- minder hypotheek!

Conclusie
Veel studenten gebruiken de DUO-lening om hiermee op een spaarrekening vermogen op te bouwen. Maar omdat er altijd een lening tegenover staat (die weer afgelost moet worden), is dit eigenlijk geen plausibele reden. Vermogen is immers het totaal van bezit minus schuld.

De enige reden die er toe doet is het verschil tussen de rente bij DUO (nu 0%) en de rente op een spaarrekening (nu iets boven de 0%). Een zeer gering verschil maar blijkbaar toch voldoende voor studenten om de kans te wagen en geld te lenen om te kunnen sparen

De vragen die een student zichzelf moet stellen zijn:

  • Vind ik het renteverschil de moeite waard?
  • Kan ik de tussentijdse verleidingen weerstaan?
  • Heb ik voldoende financieel inzicht om de mogelijke gevolgen van sparen met geleend geld te overzien?

Wordt één van deze vragen met ‘nee’ beantwoord, dan is het beter om de mogelijkheden bij DUO alleen te gebruiken waarvoor ze zijn bedoeld.